De bomenkalenders

BOMENKALENDERS

Mensen zoeken steeds naar houvast en vaste patronen zodat ze hun leven hiermee kunnen verankeren.   De ritmes van de natuur, de zon, de maan, de planeten en de sterren, herkenden ze al en hadden en hebben ze ingepland in hoogtepunten.  Door het observeren van de bomen, leerden ze dat bomen dit ritme het meest nauwkeurig volgden.  Ze lieten zich leiden door hun uitlopers, zeker in het voorjaar.  Als de bomen nog niet verder ontwikkelden, ook al stond de zon weer lang boven de horizon, dan wachtten ze met hun voorjaarsactiviteiten, want dan was het weer nog niet gunstig genoeg. 

Als mensen lang bij bepaalde bomen leefden, dan begonnen ze hun karakter  al aardig te kennen.  Zo konden ze hun eigenschappen gaan bepalen, hun levenswijze en jaarritme in het oog houden.  Ze kenden bomen symboolkrachten toe en konden ze als geen ander zeggen wanneer de bomen het krachtigst waren en hun uitstraling het grootst.  Zo wisten ze welke bomen er solar of lunar eigenschappen bezaten en hun verbinding met de elementen was dan ook heel duidelijk. 

Door alle eigenschappen samen te voegen ontstond een lijst van boomsoorten die na elkaar in hun volle kracht stonden met hun bijpassende symboolkrachten.  Deze kregen een belangrijke betekenis in hun dagelijkse en spirituele bestaan.  Het werd hun leidraad door het jaar heen en ze lieten hun activiteiten hierdoor bepalen.  Het werd een gebruiksvoorwerp doorheen het ganse jaar.  

Dat deze kalender niet overal met dezelfde boomsoorten gevuld was, lijkt me niet meer dan normaal.  Het is niet overal hetzelfde weertype en niet alle bomen komen overal voor.  Ook de symboolkrachten konden verschillende tijdstippen hebben, afhankelijk van in welk gedeelte van de wereld waarin ze leefden. 

Deze boomkalenders werden opgesteld in de prehistorie, waarschijnlijk toen mensen begonnen met de landbouw.  Dan was het belangrijk om te weten wanneer er moest gezaaid, verzorgd en geoogst worden. 

GESCHIEDKUNDIG OVERZICHT VAN HET ONTSTAAN VAN DE ZONNEKALENDER

Zoals al vermeld is de zonnekalender langzaamaan ontstaan.

Het was een geleidelijke ontwikkeling gedurende eeuwen, met verschillende beschavingen die bijdragen aan de evolutie ervan.

Hier even alles uitgerafeld:

* Vroege beschavingen: De vroegst bekende zonnekalenders kwamen naar voren in het oude Egypte en Mesopotamië rond 3000 voor Christus. Ze gebruikten de zonnewende (langste en kortste dagen van het jaar) en equinoxen (gelijk dag en nacht) om de seizoenen te markeren.

* oude Egyptenaren: De Egyptenaren ontwikkelden een kalender op basis van de jaarlijkse cyclus van Sirius, de helderste ster in de lucht. Ze gebruikten dit om de overstroming van de Nijlrivier te voorspellen, cruciaal voor de landbouw.

* oude Romeinen: De Romeinen namen een zonnekalender aan van de Grieken genaamd de Julian-kalender, die gebaseerd was op een 365-daagse jaar met een spring dag om de vier jaar. Deze kalender werd eeuwenlang in heel Europa gebruikt.

* Gregoriaanse kalender: In 1582 introduceerde paus Gregory XIII de Gregoriaanse kalender, die de Juliaanse kalender lichte aanpassingen maakte om beter aan te passen aan het zonnejaar. Deze kalender is de standaard die tegenwoordig in het grootste deel van de wereld wordt gebruikt.

Hoewel we kunnen wijzen op specifieke beschavingen en personen die belangrijke bijdragen hebben geleverd, was de uitvinding van de zonnekalender een collectieve inspanning in vele culturen en tijdsperioden.

* Taiwanese kalender: Begon met tellen op 1 januari 1912, omdat toen Sun Yat-sen de Chinese Republiek uitriep.  Ze volgen in principe onze gregoriaanse kalender.  Toen generalissimo Chiang Kai-shek in 1949 naar Taiwan vluchtte met Kwomintang, nam hij dit kalendersysteem mee.

* Noord-Korea: De officiële kalender van Noord-Korea is de Juche-kalender.  Deze begint in het jaar 1912, het geboortejaar van Kim Il-sung.  Noord-Korea leeft in 2026 dus in het jaar Juche 114.   Verder volgt deze kalender gewoon de gregoriaanse kalender.   Opvallend is dat de Juche jaartelling géén jaren kent voor het begin van de jaartelling.  Aangezien het jaar 1912 correspondeert met Juche 1, overleed Kim Il-sung dus op 82-jarige leeftijd in het jaar Juche 83.

Dan zijn er nog kalenders die een beetje afwijken van de bij ons bekende maanden en dagen.

Kalenders met maanden die minimaal in lengte variëren

*De Jaläli-kalender: Deze kalender wordt gebruikt in Iran, Koerdistan en Afghanistan.  Hij werd ingevoerd in 1925,  waarbij de namen van de maanden zijn gebaseerd op een traditionele kalender uit de 11^e eeuw.  De kalender bestaat uit 12 maanden, waarvan de eerste zes 31 dagen tellen, de volgende vijf 30 dagen en de laatste maand telt gewoonlijk 29 dagen en in een schrikkeljaar 30 dagen.

Laten we nu maar even terugkeren naar onze contreien 😉.  Onze voorouders volgden de maanfasen ook, omdat ze hadden gemerkt dat al het leven op aarde op een of andere manier hierop reageert.  Wij weten dat de maan een grote aantrekkingskracht heeft op water, meer bepaald de zee en de oceanen.  Water is ook in ruime mate aanwezig in levende wezens, in al hun cellen en sapstromen van planten en bomen, in het bloed en andere lichaamsvochten van mensen en dieren. 

Hierdoor bepaalt de maan de getijden en de vruchtbare en actieve perioden van mensen, dieren en planten.  De periode van nieuwe maan, via wassende maan naar volle maan is de goede tijd om nieuwe activiteiten aan te pakken en plannen uit te voeren.  Rond volle maan komt de tijd om de vruchten daarvan te plukken en neer te zetten wat je hebt opgebouwd.  De afnemende maan is de tijd om werkzaamheden af te bouwen en af te ronden en de donkere maan is het moment van bezinning en transformatie. 

De maan wordt beschouwd als de vrouwelijke kracht en de zon als een mannelijke.  Lunar boomsoorten reageren sterk op het ritme van de maan en werden daarom gekoppeld aan vrouwelijke krachten of godinnen. 

Tijdens de volle maan, wanneer de maan haar grootste invloed heeft en er ’s nachts meer licht is, waren dit van oudsher de beste tijden voor mensen om bij elkaar te komen voor bezinning, overleg en feestelijk samenzijn. 

De boomkalender is al duizenden jaren onveranderd gebleven, want de eigenschappen van boomsoorten veranderen op zo’n tijdschaal niet.  Ze hadden een heilig respect voor hen en gingen ervan uit dat hoe preciezer een boomsoort op zijn specifieke krachten en eigenschappen werd aangesproken, hoe gerichter hun verzoeken bij overstijgende krachten of godheden overkwamen en dus gehonoreerd konden worden. 

DE BOOMKALENDER

Een boomkalender telt 13 boomsoorten.  Meestal komen er 12 volle manen voor in een zonnejaar, maar ieder derde jaar zijn het er 13.  Dit komt doordat de periode van volle maan tot de volgende volle maan zo’n 29,5 dag duurt. 

S = Solar

L = Lunar

In de Romeinse tijd en tijdens het christendom veranderde deze boomkalender.   Een aantal boomsoorten die een belangrijke functie hadden in prechristelijke religies en door veel mensen werden vereerd, verdwenen door de vele verboden en decreten, zoals de linde en de iep.   Desondanks zijn er nog veel boomsoorten die op de juiste plaats in de huidige gangbare boom- maankalenders staan, zoals de berk, lijsterbes, es, els meidoorn, hazelaar, appel en taxus.  Twaalf van de dertien alleen de linde is er definitief uit verdwenen. 

De symboolfuncties van boomsoorten zijn een aantal keren aangepast en tijdens de Romeinse tijd en die van het christendom zijn veel mythen, sages en legenden ontstaan die losstaan van het karakter en de eigenschappen van de boomsoorten zelf.  De focus ligt daarin meer op de belevenissen, uitdagingen en avonturen van mensen dan op de boomsoorten die erin worden vernoemd of die boomsoorten moesten in een kwaad daglicht worden gezet.  Dat is jammer, want zo krijg je geen beeld meer van wie de bomen zijn en wat ze kunnen bijdragen. 

Verder ga ik proberen om in een korte duiding een essentie van de boomsoorten in de bomenkalender te geven.